Kultura sjećanja: Srebrenica – 11.jul 1995.

Emina Kalač

229
Foto: Ajla Gusinac
Foto: Ajla Gusinac

Prošlo je 25. godina od genocida u Srebrenici. U julu 1995. godine čelnici bosanskih Srba počinili su genocid na teritoriji Srebrenice, u kojem je ubijeno više od 8.000 bosanskih muslimana. Iako je tada Srebrenica proglašena sigurnom zonom Ujedninjenih nacija, snage Republike Srpske zauzele su grad i zarobile hiljade bosanskih muslimana. U sistemskom ubijanju koje je trajalo danima, stradalo je preko 8.000 muškaraca i dječaka. Ubijene su sahranjivali u masovnim grobnicama, koje ni dan danas nijesu sve pronađene, kao ni posmrtni ostaci žrtava. Sa ovog područja protjerano je više od 25.000 bosanskih muslimana – žena, djece i staraca podvrgnutih strašnom teroru.

Prema presudama Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju Ujedinjenih nacija (MKSJ) u Hagu, potvrđen je genocid u slučaju Srebrenice, a ujedno predstavlja i najveći zločin protiv čovječnosti na tlu Evrope poslije Drugog svjetskog rata. Međutim, 25 godina kasnije, još uvijek postoje oni koji negiraju genocid koji se dogodio pred očima cijelog svijeta, ne želeći da uvaže činjenice i spoznaju istinu koja je, zahvaljujući haškom sudu, temeljito dokumentovana.

Takođe, rezolucijom o Srebrenici koju je usvojio Evropski parlament, snažno se osuđuje genocid i navodi se da se takvi strašni zločini ne smiju više nikada ponoviti, kao i da će učiniti sve u svojoj moći da spriječi ponavljanje takvih djela, odbacujući sve oblike negiranja, relativizacije ili pogrešnog tumačenja genocida u Srebrenici.

Za genocid u Srebrenici i druge zločine u Bosni i Hercegovini između 1992. i 1995. godine, bivšem predsjedniku Republike Srpske Radovanu Karadžiću izrečena je kazna od 40 godina zatvora, a prvostepenom presudom po više tačaka optužnice, između ostalog i za genocid u Srebrenici, na kaznu doživotnog zatvora osuđen je i bivši ratni komandant Republike Srpske, general Ratko Mladić.

Karadžić je 1999. godine misteriozno nestao i sve potrage za njim bile su bezuspješne. Nakon 10 godina bijega i skrivanja, uhapšen je u Beogradu 2008. godine, a Ratko Mladić je uhapšen  u maju 2011, nakon 12 godina skrivanja u okolini Lazarevca, u Srbiji.

Međunarodni sudovi te sudovi u Bosni i Hercegovini, Hrvatskoj i Srbiji, osudili su  47 osoba za genocide i druge zločine u Srbrenici i izrekli kazne na više od 700 godina zatvora,  jer su bili nalogodavci i izvršitelji počinjenih zločina.

U Potočarima se svakog 11. jula obavlja kolektivna dženaza posmrtnih ostataka ubijenih tokom genocida u Srebrenici. Do sada je u mezarju Memorijalnog centra Srebrenica sahranjeno 6.610 žrtava, a traga se za još više od hiljadu nestalih osoba.

Prve ekshumacije masovnih grobnica počele su u julu 1996. godine i u njima su pronađeni posmrtni ostaci oko 500 žrtava. Prema forenzičkim dokazima otkriveno je da su početkom jeseni 1995. godine masovne grobnice prekopavane i da su tijela iz njih prebačena na druge udaljene lokacije, u takozvane sekundarne grobnice, kako bi se prikrila masovna pogubljenja. O ovoj, ljudskom umu nepojmivoj, tragediji i pokušajima prikrivanja zločina svjedoče egzaktni podaci i činjenice iz masovnih grobnica.

Amor Mašović iz Instituta BIH za nestala lica navodi činjenicu da su posmrtni ostaci jedne žrtve iz Srebrenice pronađeni u čak 4 različite grobnice a ono što je najgore tijelo te žrtve još uvijek nije kompletirano.

Vazdušni snimci napravljeni 1995. godine na kojima se vide značajne promjene u konfiguraciji terena na pojedinim lokacijama, a koje je  američka vlada dostavila tužilaštvu, pomogle su u lociranju oko 40 sekundarnih masovih grobnica.

Ubijanja, progoni, silovanja i protjerivanja žena i djece, kao i niz drugih stravičnih zločina u Srebrenici, koje su počinili Vojska Republike Srpske pod komandom generala Ratka Mladića, uključujući i paravojnu formaciju “Škorpioni”, pod kontrolom Ministarstva unutrašnjih poslova Srbije, sa ciljem da se  izbriše cijela jedna grupa stanovništva etničkim čišćenjem, ostavili su trajne posljedice i podjele na prostoru bivše Jugoslavije i strah da se genocid može ponoviti.

Srebrenica se desila cijelom čovječanstvu i tiče se svih nas. Za genocid moramo znati, Srebrenicu moramo pamtiti. Ne smijemo zaboraviti genocid zbog poštovanja dostajanstva žrtava, zbog majke koja je  ostala bez sinova, sestre bez brata i oca, brata bez zaštitnika, prijatelj bez prijatelja. Moramo pamtiti zbog svih onih koji su ostali bez porodica, bez svojih najmilijih, zbog onih koji su preživjeli i u bolu žive.

Foto: Albina Pramenković
Foto: Albina Pramenković

Genocid u Srebrenici je historijska istina, a naša obaveza i dug prema žrtvama da opominjemo i tražimo da svi oni koji su počinili ovaj zločin ne izbjegnu pravdu. Obaveza nam je da se sjećamo i učimo mlade o onome što se dogodilo kako se zločin ne bi ponovio.

 

Emina Kalač,

urednica portala sebilj.net