Osvrt na knjigu „Kratka historija kulture Bošnjaka”

Piše: Melida Ibrahimović Kurtanović

115
Kratka historija kulture Bošnjaka, Nirha Efendić, Ibrahim Krzović, Merima Čaušević, Almedina Čengić i Lejla Kodrić Zaimović, Edicija Bošnjaci, Sarajevo, 2018. (FOTO: stav.ba)
Kratka historija kulture Bošnjaka, Nirha Efendić, Ibrahim Krzović, Merima Čaušević, Almedina Čengić i Lejla Kodrić Zaimović, Edicija Bošnjaci, Sarajevo, 2018.
(FOTO: stav.ba)

Kratka historija kulture Bošnjaka, nastala kao produkt izučavanja bošnjačke nacionalne kulture intelektualaca i kulturnih radnika Bosne i Hercegovine: Nirhe Efendić, Ibrahima Krzovića, Merime Čaušević, Almedine Čengić i Lejle Kodrić Zaimović, predstavlja drugu knjigu, objavljenu u prvom kolu Edicije Bošnjaci.

Naime, predstavljanje projekta u okviru ove edicije nastaje povodom obilježavanja dvadeset i pet godina od organizovanja Bošnjačkog sabora, septembra 1993. godine, kada je naziv Bošnjak vraćen u službenu upotrebu.

Odatle proizilazi važnost datog trenutka za pripadnike bošnjačke nacionalnosti, njihovu historiju i kulturu, jer dolazi do velikog pomaka tokom relativno kratkog vremenskog perioda, kroz pojavu djela koja se direktno tiču Bošnjaka, a koja su proistekla iz vizure pripadnika ovog nacionalnog identiteta.

Na taj način nam autori knjige Kratka historija Bošnjaka donose prikaz različitih oblasti koje predstavljaju dio širokog pojma kulture, kroz šest, možemo ih slobodno nazvati, autonomnih dijelova, koji uz predgovor i pogovor, čine koherentnu i konzistentnu cjelinu.

Predgovor, nastao iz pera prof. dr. Fahrudina Rizvanbegovića, ima za cilj da nam ukaže na slojevitost bošnjačkog identiteta čiji uzrok pronalazimo u geopolitičkom položaju i dugom obitavanju Bosne na prostoru zapadnog Balkana, a koji je opet karakterističan po raskršu puteva koji se granaju i vode u nedogled.

Autor kreće od utjecaja grčke i rimske kulture na bosansko srednjovjekovlje, odnosno Slavene, preko dolaska Osmanlija koji su u datom trenutku baštinili utjecaje Bizantije, Persije, Indije, Arabije, zatim kroz utjecaje Austrougarske monarhije, koja baštini kulturu zapadnoevropskih zemalja i, napokon, kroz maćehinski odnos, koji je, kako Kraljevina SHS, tako i Kraljevina Jugoslavija, a kasnije samo Jugoslavija, gajila prema bošnjačkom narodu, da bi nam prikazao kako dugu tradiciju bivstvovanja Bošnjaka na ovom prostoru, tako niz djelovanja različitih sila na formiranje bošnjačkog identiteta.

Zbog utjecaja, nekad i nepomirljivih, koji su pristizali sa svih strana, sasvim nam postaje jasna potreba za ravnotežom kojoj teže pripadnici ove nacije do danas.

Esejska tvorevina Nirhe Efendić nam donosi nekoliko tekstova vezanih za običaje Bošnjaka, a koji se odnose na, upotrijebivši mitsku terminologiju, periode prijelaza, koji u životu svakog čovjeka, nevezano za naciju, igraju važnu ulogu, jer doprinose procesu sazrijevanja, ucjelovljenja individue, odnosno, Jungovim rječnikom, postupku individuacije.

Takvi događaju su: rođenje, ašikovanje i spremanje za brak, planiranje porodice, kao i smrt.

Drugi korpus tekstova koji, historijski gledano, obuhvataju period od bosanskog srednjovjekovlja pa do Perioda agresije i izdaje 1992-1993, donosi nam Ibrahim Krzović, sa temom likovnog stvaralaštva Bošnjaka.

Krenuvši od stećaka, preko nišana, Gazi Husrev-begove džamije, Kuršumli medrese, Mevlevijske tekije na Bentbaši, odnosno, grada uopšte, kao tekovine osmalijske vlasti, stižemo do Sarajevske vijećnice, Gimnazije u Mostaru, kao i Šerijatske sudačke škole, gdje su uočljivi tragovi tkz. neomaurskog stila, porijeklom iz Kaira, Alhambre, a koji je do Bosne stigao posredstvom Austrijanaca, ali tada dolazi i do pojave prvih bošnjačkih akademskih slikara, a samim tim i do zastupljenosti dizajna, kao posebne vrste primjenjene umjetnosti.

Merima Čaušević nam donosi svoj pokušaj kontinuiranog prikaza razvoja muzike na bosanskohercegovačkom tlu.

Pozivajući se na arheološka istraživanja, ubjeđuje nas u postojanje muzike još u doba antike na prostoru BiH, da bi nam ukazala zatim na utjecaj kako Osmanlija, tako i Austrijanaca, ali i na tempo razvoja muzike između svjetskih ratova i nakon Drugog svjetskog rata.

Naravno, na tom putu je neizostavna i tradicijska muzika, sa sevdalinkom kao najizrazitijim predstavnikom, čiju vrijednost ne mogu da ospore ni neljubitelji bosanskog sevdaha.

Kao i cjelokupna bošnjačka kultura koja predstavlja zbir različitosti uklopljen u jedan dobrofunkcionalni sistem, osim tradicijske muzike, karakteristična za bosanskohercegovačku muzičku scenu jeste i popularna muzika.

Edin Dervišhalidović, Alma Fazlić, Selma Ferović, Asim Horozić su samo neka od zvučnih imena Bošnjaka koji su uspjeli da daju doprinos tradiciji svog naroda kada je u pitanju ovaj segment kulture.

Osim zvukova, glasa, boja, linija, u sredstvo izražavanja umjetnosti se ubraja i riječ.

U skladu sa tim, Almedina Čengić svojim skupom tekstova pod nazivom Teatar, drama i film, daje svoj doprinos, pišući o razvoju bošnjačke drame i teatra, čime direktno doprinosi sistematizaciji bošnjačke kulture, ali i književnosti, uzevši u obzir to da je drama jedan od tri književna roda.

Daje nam spisak bošnjačkih intelektualaca čiji se doprinos književnosti na južnoslavenskom prostoru, kada je drama u pitanju, ne može osporiti.

Izdvaja Safvet-bega Bašagića, Osmana Đikića, Hamida Šahinovića Ekrema, Ahmeda Muradbegovića, Skendera Kulenovića, Irfana Horozovića, Dževada Karahasana kao imnoge druge.

Preko bošnjačke kinematografije, festivala, udruženja i institucija, stižemo do odeljka knjige koji je napisala Lejla Kodrić Zaimović, a koji se tiče Baštine, baštinskih ustanova i nacionalnog pamćenja.

Bogata kulturna prošlost je obavezivala na baštinjenje i ostavljanje traga budućim generacijama, koji bi trebalo da ima ulogu korijena.

Lejla se ovom temom bavi krenuvši od začetaka i predinstitucionalnog razvoja baštinskih djelatnosti, preko institucijalizacije i stiže do akademskih zakonodavnih baštinskih okvira. Ovom temom, u datoj knjizi, će se pozabaviti i Adis Tanović.

Vršeći ulogu kustosa, odvešće nas kroz neke od najznačajnijih muzeja, čija uloga čuvara kulturnog blaga Bošnjaka, predstavlja još jedan bitan segment identiteta Bošnjaka.

Takvi muzeji su: Muzej Sarajeva, Muzej Alija Izetbegović, Zemaljski muzej BiH, kao i mnogi drugi.

Doprinos ovog projekta je nemjerljiv. Knjiga Kratka historija kulture Bošnjaka budi svijest Bošnjaka o svom bogatom kulturnom porijeklu, pritom obavezujući pripadnike ove nacije na čuvanje svoje tradicije, dok pripadnicima drugih nacija omogućava razumijevanje bošnjakog etnosa i pokazuje da različitost može biti funkcionalno uklopljena u jednu cjelinu.

Ono što karakteriše bošnjačku književnost jeste intertekstualno komuniciranje između različitih perioda.

Tako će Mak Dizdar napisati Kamenog spavača, po uzoru na tekstove sa stećaka.

Tako će se Meša Selimović intertekstualno pozvati na vrijeme osmanske vladavine mnogo godina kasnije u svom romanu Derviš i smrt, između ostalog kao i Ivo Andrić.

Derviš Sušić će u svojim romanima napraviti prohod kroz sve periode bošnjačke historije.

Dakle, još jedan od utjecaja knjige Kratka historija kulture Bošnjaka ogledaće se u motivaciji savremene umjetnosti, ali i književnosti da posuđuje motive i teme iz ranijih perioda kulture Bošnjaka, dajući, pritom, svaki put iznova život onom segmentu koji izvučen iz historije kulture i ponovo upotrijebljen.

 

Za sebilj.net piše: Melida Ibrahimović Kurtanović