Historija zapisivanja Kur’ana od prvih rukopisa do štampanih primjeraka koje danas čitamo

Prevela sa engleskog i obradila: Ena Biberović

313

(I dio)

Kur’an je objavljivan Poslaniku Muhammedu (s.a.v.s.) tokom 23 godine, počevši od 609. do 632. godine.  To je bilo iste decenije istog vijeka kada se razvijala tehnologija štampanja. Do danas, i Kur’an i štampana riječ utjecali su na tok ljudske historije. U ovom tekstu ćemo istražiti kako se širenje islama poklapa sa razvojem tehnologije štampanja, što je dovelo do masovne proizvodnje štampanog Kur’ana (tj. mushafa) koji danas imamo.

Kratka historija tehnologije štampanja

Najraniji način štampanja počeo je u Kini, kao ksilografski ili štamparija na drvetu i na platnu u vrijeme dinastije Han (202- 220 p.n.e), ali tek u vrijeme dinastije Tang (619-906) budistički manastiri su počeli eksperimentirati sa različitim oblicima duplikata, vodeći put do istinskog blok štampanja. Iz Kine se tehnologija štampanja proširila na Japan i Koreju gdje su pronađeni najstariji sačuvani primjerci knjiga štampanih pokretnim tipovima. Oni su postojali desetak decenija prije nego što je Gutenberg izumio mašinu za štampanje u Evropi. Tek od Gutenbergovog izuma 1440. godine, tipografija i štamparija su brzo napredovali širom svijeta.

Kratka historija o zapisivanju Kur’ana

Prva faza zapisivanja Kur’ana je najprije počela za vrijeme Poslanika Muhammeda, s.a.v.s. Naime, kada god bi se Poslaniku objavljivalo nešto od Kur’ana, a.s., Poslanik bi te ajete citirao ashabima koji bi ajete, pored memorisanja, zapisivali na njima tada dostupnim predmetima. Među najpoznatijim pisarima objave bili su: Zejd ibn Sabit, četverica halifa, Ebban ibn Seid ibn al-‘As, Ubejj ibn Ka’b, Mu’az ibn Džebel, Erkam ibn Ebi-l-Erkam, Hanzala ibn ar-Rabi’, Muavija ibn Ebi Sufjan, Halid ibn Velid, Sabit ibn Kajs i drugi ashabi.

Druga faza zapisivanja veže se za prvog halifu Ebu Bekra, r.a. Nakon što je više od 70 hafiza kao šehidi poginulo u borbi na Jemami, te iz bojazni da muslimani ne izgube Kur’an, halifa Ebu Bekr, r.a., po savjetu Omera ibn El-Hattaba, r.a., osnovao je komitet za sakupljanje ajeta iz svih dostupnih pisanih izvora i od hafiza Kur’ana. Komitetom je rukovodio Zaid ibn Sabit, lični zapisnik Poslanika Muhammeda (s.a.v.s) i uključivao je ostale hafize Kur’ana i Omera El-Hattaba. Prvo su prikupili sve zapisane ajete na raznim predmetima koji su bili u vlasništvu ashaba, drugova Muhammeda, s.a.v.s. Zatim su verifikovali tekstove upoređujući ih sa onima koje su znali hafizi Kur’ana. Nakon što su se uvjerili da nema grešaka, tekst je zapisan kao jedan jedini rukopis i predat Ebu Bekru.

Nakon smrti Ebu Bekra, ovaj rukopis Kur’ana  je predat njegovom nasljedniku drugom halifi Omeru, koji ga je nakon smrti ostavio pod starateljstvom svoje kćeri Hafse, r.a., koja je također bila supruga Poslanika, s.a.v.s.

Kasnije je treći halifa, Osman, r.a., naredio da četvero pismoznanaca na čelu sa Zejd ibn Sabitom naprave nekoliko kopija ovog sastavljenog rukopisa. Četiri stručnjaka imenovana za pravljenje ovih višestrukih primjeraka tog mushafa bili su Zejd ibn Sabit, Abdullah ibn Zubair, Said ibn El-`As i Abdurahman ibn El-Haris ibn Hišam. Osman je zadržao originalni rukopis u Medini i poslao je po jedan primjerak tog originala po glavnim gradovima islamske imperije. Iz ovog autentičnog teksta kasnije će muslimani prepisivanjem proizvjesti kopije, čineći Mushaf kakav danas znamo lako dostupnim širom svijeta.

Kratka historija o kopiranju pisanog Kur’ana

Iako su tadašnji muslimani znali za napredak tehnologije štampanja, Kur’an nije odmah kopiran kroz štampu. To je uglavnom iz dva razloga: komplikacije arapske tipografije i težnje kaligrafa.
Blokštampanje zahtijeva isijecanje slova u tvrdu riječ. Ugaoni oblici nisu predstavljali kurzivnu prirodu arapskih znakova i nisu baš prijali Arapima. Kaligrafski ili umjetnički način ručnog prepisivanja kur’anskog teksta, bio je veoma cijenjen posao i smatrao se plemenitim zanimanjem poput pamćenja Kur’ana. To je bilo tako pobožno djelo da su čak i monarhi poput cara Nasir al-Din Mahmuda (1246 – 1266) vježbali kaligrafiju da bi ručno kopirali Kur’an. Nisu pošteđeni troškovi za pravljenje prelijepih kopija Kur’ana putem kaligrafije. Također se kaže da bi kaligraf mogao da dobije 10.000 komada zlata za uredno kopiranje tj.prepisivanje 1.000 ajeta iz Kur’ana!

 

(II dio)

Ako čitate zvani ,,Medinski mushaf“ iz štamparije Kralja Fahda, velike su mogućnosti da je kopiju vašeg mushafa, koji je kasnije skeniran, napisala ruka ovog čovjeka.

Foto: Aziz Studio
Foto: Aziz Studio

Zove se Šejh Osman Taha i on je lično napisao četrnaest primjeraka Kur’ana u svom životu, četiri za Kompleks kralja Fahda za štampanje Časnog Kur’ana u Madini, za koji mu je bilo potrebno 18 godina. Za ručno pisanje Mushafa potrebno je više od 3 godine i dodatna godina za čitanje i recenziju. U jednom TV intervjuu rekao je da to nije lak zadatak, posebno kada je u pitanju pisanje ajeta o Džehennemu.

„Teško je, posebno kada čitate opise Dženneta i Džehennema. Što se tiče opisa Dženneta, poželim da se ajeti nikada ne završe. Ali kada je riječ o ajetima o Džehennemu, kaznama u njemu itd, moja ruka počinje da se trese i ja se znojim.”

Foto: qurancomplex.gov.sa
Foto: qurancomplex.gov.sa

Šejh Osman rođen je 1934. godine u Alepu u Siriji, a njegovo interesovanje za kaligrafiju dovelo ga je do studija kod mnogih majstora arapske kaligrafije, uključujući Šejha Musa Azmija, jednog od najpoznatijih turskih modernih kaligrafa od koga je dobio sertifikat. Godine 1988. otputovao je u Saudijsku Arabiju gdje je dobio blagoslovljeni zadatak da napiše Kur’an za kompleks Kralja Fahda za štampanje Časnog Kur’ana.

 

Izvori:

(I dio) Autor: Lisa Zahran, Link: https://quranacademy.io/blog/printing-of-quran-the-compilation/

(II dio) Autor: Rafiq ibn Jubair, Link: https://ilmfeed.com/your-copy-of-the-quran-was-probably-written-by-this-man/

Za sebilj.net prevela sa engleskog i obradila: Ena Biberović