Arheološka istraživanja na sjevernom bedemu u Novom Pazaru

Priredio: Džemil Nikšić

446
(FOTO): Džemil Nikšić
(FOTO): Džemil Nikšić

Drugom polovinom prošle godine, u gradskom parku, odvijali su se radovi na sjevernom bedemu koji gleda na čaršiju. Iskopavanja su se već u decembru završila i počeo je naučni rad koji se bavio prikupljanjem informacija o nekadašnjoj infrastrukturi koja je postojala, kao i traganje za artefaktima koji su pronađeni u istoj. Arheološko istraživanje koje se bavilo isključivo prostorom kule i prostorijama oko nje vršilo se tokom ove godine i, iako još nije završeno, većina podataka je prikupljena i većina artefakta je prošla laboratorijsku analizu.

Naime, na platou sjevernog bedema se nekada nalazila još jedna kula motrilja poznata u narodu i kao Džephana. Do nje se i nalazilai baruthana kao i nekoliko prostorija i hodnika koje su sjevernu tabiju povezivali sa ostatkom kompleksa. Zidine su bile dosta oštećene u relativno skorije vrijeme, kada su tadašnje vlasti srušile ostatke građevine i popunili šupljine šljunkom i pijeskom. Nakon toga se sve to prekrilo zemljom, a na tabijama se otvorio restoran. Uslijed velikog oštećenja zidovi su naprsli i na mnogim mjestima se mogu vidjeti velike vertikalne pukotine. Većina građevina je urađena veoma loše što se i odrazilo na sam kvalitet objekta.

Daljim istraživanjima zaključeno je da je ovaj objekat bio nekoliko puta rušen i još toliko puta restauriran.

Iako se i dalje ne zna period u kome je kula izgrađena, neki artefakti nagovještavaju da se izgradnja kule može smjestiti početkom 17. vijeka. Novčić ugarskog vladara Matijasa II iz 1618. godine je pronađen čišćenjem predijela oko zapadnog zida kule. Time je i novčić postavljen kao najstarija dosad pronađena vremenska naznaka ovog zdanja. Prije toga se smatralo da kula potiče iz 18. vijeka.

Utvrđeno je da je veliki broj građevina koji se nalaze u cjelokupnoj tvrđavi izgrađeno u vrijeme sultana Abdul Aziza, a pronađen je i novčić iz 1876. iskovan u vrijeme sultana Abdul Hamida.

(FOTO): Džemil Nikšić
(FOTO): Džemil Nikšić

Također, pored određivanja pojedinosti ovog objekta, mnogi predmeti su pronađeni u samom kompleksu sjeverne strane utvrđenja. Nađena je vojna oprema, a pored nje i novčići različite starosti, kosti životinja, bakarna pločica sa kaiša, mnogi natpisi na osmanskom jeziku, nakit i ostalo. Mnogi od ovih predmeta naći će svoje mjesto u gradskom muzeju ,,Ras“. Neki od njih, kao što su životinjske kosti, date su mladim istraživačima Istraživačke stanice u Petnici, selu nadomak Valjeva. Međutim, veliki broj predmeta pronađenih na lokalitetu i dalje prolaze kroz proces analize.

(FOTO): Džemil Nikšić
(FOTO): Džemil Nikšić

U skorije vrijeme kroz društvene mreže provlačile su se i slike stare kule koja je srušena prije otkrića modernih slika u boji, ali ipak zahvatila prve crno-bijele objektive. Nekoliko slika staroga grada krasi upravo Džephana koja je svojim položajem dominirala u svakom pejzažu. U Prvom svjetskom ratu je srušena, a tokom devedesetih su zidine i potpuno uklonjene.

Dosadašnji nalazi koji utvrđuju specifičnosti ovog objekta, kao i slike s početka 20.vijeka, pomoći će restauraciji kule. Revitalizacija sjeverne strane bedema je u fazi izrade plana. Njena rekonstrukcija će pomoći turizam grada i vratiti mu autentičan izgled. Iako se naučni rad nastavlja, ideja da će grad dobiti još jednu kulu obradovalo je mnoge građane. Svakako, arheolozi nastavljaju istraživanje u nadi da će pronaći još mnogo toga što će produbiti naše znanje o historiji grada i njegovih stanovnika.

U okviru cjelokupne tvrđave nalaze se i mnogi drugi objekti, pa čak i mala kapelica sagrđena za vrijeme Austro-ugarske vladavine. Nama ostaje da se nadamo da Džephana i sjeverni bedem neće ostati jedini proučeni (i restaurirani) dio grada.

Za sebilj.net priredio: Džemil Nikšić

 

Korišćena literatura:

,,Novopazarski zbornik” knjiga br. 42, 2019.